มีบางช่วงที่นั่งดูรายการ tool ที่เคย research ไว้ แล้วรู้สึกว่าเสียเวลาไปเปล่า
Obsidian ที่อ่านมาเป็นเดือนก่อนจะลองใช้จริง, AI tools ที่ bookmark ไว้แต่ยังไม่ได้เปิด, คลิปที่ดูแล้วจดโน้ตแต่ไม่เคย apply สักครั้ง ความรู้ก็ยังอยู่ที่เดิม ชีวิตก็ยังเหมือนเดิม
คำถามที่ตามมาคือ — มันคือการลงทุน หรือแค่การสะสมเพื่อสะสม?
หนูในเขาวงกต
มีนักจิตวิทยาชื่อ Edward Tolman ทำการทดลองกับหนูในช่วง 1930s เขาปล่อยให้หนูวิ่งเล่นในเขาวงกตโดยไม่มีรางวัลรออยู่ปลายทาง วันแล้ววันเล่า หนูก็แค่วิ่งไปเรื่อยๆ ไม่มีอาหาร ไม่มีแรงจูงใจ ดูเหมือนไม่ได้เรียนรู้อะไรเลย
แต่พอวันหนึ่งที่เขาวางรางวัลไว้ที่ปลายทาง หนูที่ “เล่นเฉยๆ” มาหลายสัปดาห์กลับไปถึงได้เร็วกว่าหนูที่เพิ่งเริ่มเรียนรู้เขาวงกตนั้นเลย
สมองสร้าง mental map จากทุกอย่างที่สังเกต แม้ไม่มีแผนจะใช้ — จิตวิทยาเรียกมันว่า Latent Learning ความรู้ถูกเก็บไว้ใน queue รอ moment ที่ถูกต้อง
Steve Jobs กับวิชาที่ “ไร้ประโยชน์”
Jobs เรียน calligraphy class จาก Trappist monk หลังจาก dropout จาก Reed College ในปี 1972 เขาเล่าเองว่าตอนนั้นคิดว่า “ไม่มีหวังว่ามันจะเอาไปใช้จริงได้เลย” มันแค่ดูน่าสนใจ ก็เลยเรียน
สิบปีต่อมา ตอนออกแบบ Macintosh ความรู้นั้นผุดขึ้นมา Mac กลายเป็นคอมพิวเตอร์เครื่องแรกที่มี typeface สวยงามหลายแบบ และเพราะ Windows ก็ copy แนวทางนั้น ทุกคนบนโลกวันนี้จึงเขียนด้วยฟอนต์สวยๆ เพราะชายคนหนึ่งเรียนวิชาที่ดู “ไร้ประโยชน์” เมื่อสี่สิบปีก่อน
“You can’t connect the dots looking forward; you can only connect them looking backwards.”
— Steve Jobs, Stanford 2005
Compound Interest ของความรู้
ปัญหาของการมองว่า “ยังไม่ได้ใช้ = เสียเปล่า” คือมันมองทิศทางผิด Charlie Munger พูดถึง compound interest ของความรู้ว่ามันไม่ต่างจาก compound interest ของเงิน ยิ่งสะสมนานยิ่งโตเร็ว แต่ผลตอบแทนส่วนใหญ่จะมาในช่วงท้าย ถ้าหยุดก่อน ก็ปล่อยผลตอบแทนทั้งหมดทิ้งไป
Nassim Taleb เรียกมันว่า “optionality” — ความรู้คือ option ที่ถือไว้ในราคาถูกมาก ต้นทุนแค่เวลาที่ใช้เรียน แต่ถ้าวันหนึ่งมันกลายเป็นจุดเชื่อมที่ขาดหายไป upside ไม่จำกัด
Charge ไม่ใช่เสียเวลา
ช่วงเวลาที่รู้สึกว่า “ยังไม่พร้อม” ส่วนใหญ่ไม่ใช่ช่วงที่ไม่ทำอะไร มันคือช่วงที่สมองกำลัง cross-link ความรู้ที่มีเข้าหากัน เหมือน hard drive ที่ defrag ตัวเอง ซึ่งต้องทำเงียบๆ ถึงจะทำงานได้เต็มประสิทธิภาพ
สิ่งที่ยังไม่ได้ใช้ไม่ใช่หลักฐานว่าเสียเวลา มันคือ context ที่กำลังรอ moment ที่ถูกต้อง
แล้วคุณล่ะ — มีอะไรที่เรียนรู้ไว้แล้วรู้สึกว่า “ยังไม่รู้จะเอาไปใช้ทำอะไร” บ้างไหม?